Lotët e një ushtari pa grada

Izmi Zeka

Ushtari im, sa shumë ke pasur dhimbje. Nuk di nëse të mbajnë mend. E more, Gjergj, dhe e mbrojte Evropën kur dhimbja trokiste në derë.

Nuk u trembe nga plagët, as nga shpata që sillej mbi kokë. Ike pa na lënë amanet, e ne, Gjergji im, mbetëm të varur pas shekujve, duke u vrarë e duke mos ditur as ku i lamë kockat.

Nuk na shpëtoi as fjala e librave. As humanizmi i Barletit, as besimi i Budit, Bogdanit e Bardhit. As bejtexhinjtë, as poetët e ëndrrave.

Me një fjalë, ushtari im, nuk ditëm ose nuk mundëm, dhe mbetëm përballë krismës së përditshme.

E more, Ali Pashë Tepelena, që Stambolli të pati frikë, e populli yt të harroi pa pashë e pa nishan. Sa gjak u derdh, sa jetë u shuan.

E kush mbeti, ushtari im, pa u përvuajtur nga shekujt e rëndë? Qanim në Stamboll, në Bukuresht, në Boston, në rrugët e Italisë, e në çdo port ku na hidhte malli e varfëria.

Lidhja e Prizrenit u mbyt në gjak. Ajo e Pejës u shua në flakë. Rilindësit shkruanin për dritë, por nata jonë ishte më e gjatë se çdo varg.

Shekujt kalonin, por liria mbetej ëndërr, e ushtari im e mbante atë ëndërr si plagë në kraharor.

Edhe kur flamuri u ngrit në Vlorë, ne mbetëm të copëtuar. Toka jonë u nda si buka e hidhur, e ne mbetëm pa krahë, të përbuzur, të përqeshur, të harruar.

Lexonim poetët tanë, lexonim romantikët e Evropës, lexonim filozofët dhe shkrimtarët e botës.

Ushtari im mbante pushkën në një krah e librin në tjetrin. Lexonte për liri, për njeri, për dashuri, por kur mbyllte librin, përpara i dilte vetëm robëria.

Ne vramë bijtë tanë: Hasan Prishtinën, Bajram Currin, Avni Rrustemin. Shpeshherë, ushtari im, ne vramë edhe vetveten.

Në Kosovë vriteshim si të mos ishim njerëz. Thereshim me bajoneta, e askush nuk dëgjonte për ne.

Ishim partizanë, ballistë, të ndarë, të përçarë, ndërsa ushtari im kërkonte vetëm një gjë: lirinë.

Ai endej nëpër Shqipëri, në Kosovë, në Çamëri, në Maqedoni, në Mal të Zi. Kudo ku flitej shqip, ai e ndjente veten në shtëpi. Kudo ku derdhej gjak shqiptar, ai e ndjente plagën në trupin e vet.

Nuk donte grada, nuk donte tituj. Donte të mbetej vetëm ushtar. Sa herë e kam parë, qante. Jo nga frika, jo nga dobësia, por nga dhimbja për popullin e vet.

Pushka dhe një fletore ishin jeta e tij. Në një dorë mbante armën, në tjetrën librin. Natën lexonte me qiri, ditën luftonte me pushkë.

Adhuronte Homerin, lexonte filozofët, por në zemër mbante vetëm Gjergjin.

Kur Adem Jashari me familjen e tij luftoi deri në frymën e fundit, ushtari im nuk më takoi. Vetëm një letër la pas, me pika loti mbi të:

“Amanet Ushtrinë Çlirimtare të Kosovës, ruaje si sytë e ballit. Shqipëria po bëhet. Unë po iki në Çamëri. Mos më mbaj inat që nuk të takova për herë të fundit.”

Ai iku si hije e shekujve. Edhe sot më duket se e shoh duke ecur nëpër histori, me librin nën sqetull e pushkën në krah.

Më thanë se ka plagë në shtat, jo si të Gjergj Elez Alisë, por plagë të vetë historisë. Bërtita:

“Mos ma prekni ushtarin tim! Ai nuk kishte tituj, nuk kishte grada. Ishte vetëm ushtar.”

Por pak ditë më vonë, ushtarin tim e vranë, pikërisht kur liria po ngrihej në këmbë. Ia morën edhe pushkën, edhe fletoren, sikur donin ta zhduknin nga kujtesa.

Ndoshta një ditë do ta gjej, të paktën për ta varrosur. Kam një amanet… e ju?

Sepse ushtari im nuk ishte vetëm një njeri. Ai ishte shekujt tanë të përgjakur, rrugët tona të mërgimit, varret pa emër nëpër male e fusha.

Ai ishte çdo këngë e kënduar me lot, çdo flamur i ngritur në heshtje, çdo nënë që priti një derë që nuk u hap më kurrë.

Ai ishte djali që ra pa e parë lirinë, burri që nuk u kthye nga mali, plaku që vdiq me mallin e atdheut në sy.

Ai ishte zëri i gjuhës sonë kur e ndaluan, ishte pushka kur na e shkelën pragun, ishte loti kur na u vra shpresa.

Dhe sot, kur mendoj për të, më duket se nuk ka vdekur. Ai endet ende nëpër rrugët e historisë sonë, i lodhur, i përgjakur, por me sytë nga drita. Na shikon në heshtje, sikur të na pyesë:

“A e ruajtët lirinë për të cilën ramë?”

Mos e harroni ushtarin tim. Mos e lini të vdesë për herë të dytë në harresë. Sepse nëse harrojmë ushtarin, harrojmë veten, harrojmë plagët, harrojmë gjakun që na solli deri këtu.

Dhe atëherë, do të mbetemi përsëri pa histori, pa kujtesë, pa liri.

Vetëm me një heshtje të gjatë… mbi varret e ushtarëve tanë.