Luan Gashi – një jetë mes arsimit, rezistencës dhe mërgatës

Shkruan: Sabedin Sherifi

(Nga Elbasani i vitit 1922 te Prishtina e 1944-s dhe veprimtaria politike në Shtetet e Bashkuara)

Luan Gashi lindi në Elbasan në vitin 1922, në një familje të lidhur ngushtë me arsimin dhe jetën kombëtare shqiptare.

Babai i tij, Ahmet Gashi, ishte një nga emrat e njohur të arsimit shqiptar në gjysmën e parë të shekullit XX.

Në këtë mjedis u formua edhe Luan Gashi, i cili më vonë do të bëhej pjesë e zhvillimeve politike dhe ushtarake të një prej periudhave më të trazuara të historisë shqiptare.

Shkollimin e mesëm e kreu në Gjimnazin e Tiranës, ku filloi studimet në vitin 1937.

Ndër mësuesit e tij ishte gjuhëtari Eqrem Çabej. Në vitet e rinisë, Gashi u afrua me rrethet nacionaliste dhe me veprimtarinë e Mid’hat Frashërit.

Në një dëshmi të botuar në gazetën Zëri më 6 mars 1993, ai kujton angazhimin e tij në rininë e Ballit Kombëtar dhe lidhjet me rrethin e Frashërit.

Dëshmia është një nga burimet kryesore për të kuptuar vetëpërjetimin e tij të atyre viteve.

Prishtina në vitin 1944

Në vitin 1944, Luan Gashi shkoi në Prishtinë, ku u përfshi në veprimtarinë e Gjimnazit “Sami Frashëri”.

Në atë mjedis u lidh me figura të tjera të jetës politike dhe kulturore shqiptare, ndër ta Adem Gllavica, Ymer Berisha dhe Ibrahim Kelmendi.

Por viti 1944 po e kthente Kosovën në një hapësirë të përplasjes së forcave dhe interesave të ndryshme.

Gashi u përfshi edhe në zhvillimet e armatosura të muajve të fundit të luftës.

Në dëshminë e tij të botuar në Zëri më 20 mars 1993, ai rrëfen për luftimet e shtatorit 1944 kundër forcave bullgare në Gjilan, Preshevë dhe Prapashticë.

Sipas dëshmisë së tij, në Prapashticë ai kishte dalë me rreth 800 luftëtarë dhe përmend ndër bashkëluftëtarët Abdyl Hencin, Adem Selimin, Ibrahim Kelmendin dhe Ymer Berishën.

Kjo është një dëshmi e drejtpërdrejtë e Gashit për pjesëmarrjen e tij në këto ngjarje. Shifra dhe hollësitë e betejës, në një trajtim dokumentar, duhen atribuar qartë atij dhe nuk duhen paraqitur si të dhëna të pavarura ushtarake pa burime shtesë.

Në Plitkoviq dhe Tërpezë

Në fund të nëntorit 1944, ndërsa pushteti në Kosovë po ndryshonte me shpejtësi, drejtues të ndryshëm të rezistencës shqiptare kërkuan të organizonin qëndresën.

Sipas kujtimeve të Adem Gllavicës, më 27 nëntor 1944, në Plitkoviq u zhvillua një takim ku morën pjesë edhe Luan Gashi, Ibrahim Kelmendi, Qazim Sefë Llugaxhia dhe Hamdi Mramori.

Katër ditë më vonë, më 1 dhjetor 1944, në Tërpezë u krijua Shtabi i Zonës IV të Mbrojtjes Kombëtare të Kosovës. Në krye u zgjodh Adem Gllavica, ndërsa Qazim Llugaxhia u zgjodh zëvendës.

Luan Gashi ishte pjesë e këtij rrethi të veprimtarëve. Dokumentet që kemi në dispozicion nuk japin bazë të mjaftueshme për t’i atribuar atij një titull specifik ushtarak si “komandant i kufirit lindor”.

Paslufta: Ilegaliteti dhe ONDSH

Pas vendosjes së pushtetit jugosllav, Gashi vazhdoi veprimtarinë në rrethet nacionaliste shqiptare.

Emri i tij lidhet në burimet përkatëse me Organizatën Nacional-Demokratike Shqiptare (ONDSH) dhe me rrjetet e nacionalistëve shqiptarë në Kosovë e Maqedoni.

Veprimtaria e tij u vu nën ndjekjen e organeve të sigurimit jugosllav. Në fund të viteve ’40 ai u largua nga Kosova, duke kaluar nëpër Greqi dhe Itali, para se të vendosej në Shtetet e Bashkuara.

Kjo periudhë e jetës së tij lidhet me një nga kapitujt më të vështirë të veprimtarisë së organizuar shqiptare pas Luftës së Dytë Botërore dhe kërkon ende hulumtim të mëtejshëm në dokumentet arkivore të kohës.

Nga Kosova në Uashington dhe Çikago

Në Shtetet e Bashkuara, Gashi e vazhdoi angazhimin politik në një formë tjetër.

Në fillim të viteve 1960, ai u përfshi në Lidhjen Kosovare dhe shërbeu si sekretar i përgjithshëm i saj.

Organizata synonte të ndërkombëtarizonte çështjen e Kosovës dhe të informonte opinionin publik amerikan për gjendjen e shqiptarëve në Jugosllavi.

Shtypi i mërgatës shqiptare dokumenton pjesë të kësaj veprimtarie.

Në vitin 1962, gazeta Flamuri raportonte për një fjalim të Gashit në një veprimtari të komunitetit shqiptar në SHBA.

Pas demonstratave shqiptare të vitit 1968 në Kosovë dhe Maqedoni, ai vazhdoi aktivitetin publik.

Në Flamuri, më 28 gusht 1969, u botua një nga fjalimet e tij ku trajtonte demonstratat dhe pozitën e shqiptarëve në Jugosllavi.

Një jetë e lidhur me një shekull të trazuar

Nga Elbasani dhe Tirana, te Prishtina e vitit 1944, e më pas në kampet e refugjatëve dhe në mërgatën shqiptare në Amerikë, jeta e Luan Gashit përshkon disa nga periudhat më të rëndësishme dhe më të diskutueshme të historisë shqiptare të shekullit XX.

Ai ishte nxënës, mësues, veprimtar politik dhe pjesëtar i rretheve të rezistencës shqiptare, ndërsa pas largimit nga Kosova u shndërrua në një nga zërat e angazhuar të mërgatës shqiptare në Shtetet e Bashkuara./Mediafokus