Rekuiem mbi qytetin tim…!

Ismail Arsllani

/Fragment/

Asokohe, ishte një kasaba, atje larg, një ditë udhë më këmbë nga kryeqendra e një Vilajeti, të një populli të lashtë në veri të Rumelisë, ku ndër vite ishin zhvilluar disa luftëra të përgjakshme mes ushtrive perandorake dhe do kryengritësve që s’dinin të bënin kthim prapa.

Ashtu qetë ishte e strukur ajo Kasaba, rrëzë një kodre dhe e shtrirë në një luginë, me vegjetim të gjallë, të gjelbër, dendur, me qeramidhe të kuqe të shtëpive përdhese, që dukeshin nga maja malesh si trapa gjysmakë të mbuluara nga pemët e kopshteve të mëdha, aty-këtu me lisat e hedhur, shtatlartë.

Të gjitha këto, pa përjashtim, i kaluan para syve, Rrëfimtarit të Verbër.

Seç iu kujtua atij Rrëfimtari, atëbotë, mes mendimesh me flatra, një eklips i diellit, moti kohë, atë vit kur dijetarët më shumë sa që duhej zbulonin pozitën e yjeve, që kishte çmendur miletin e një pjese të rruzullit tokësor, por edhe të asaj Kasabaje, ku njerëzit kishin tymosur xhamat për të shikuar në kupë të qiellit, atë top të zjarrtë, për herë të parë, pa atë droje se do të mund të qorrohen.

Kishte kaluar ajo errësirë e trishtë, si një mjegullnajë e zezë, mu në mesditë, nëpër do dete e oqeane, pastaj i kishte hedhur krahët mbi tokat e një perandorie dhe ishte tretur diku, në disa meridianë të tjerë.

Kishte ndodhur kjo në një kohë kur një shekull i moçëm dhe i lodhur kishte marrë perëndimin, pa kthim, për t’i lëshuar vendin një të riu, me bardhemë hyjnore.

Një rrëfimtar që mbeti pa dritën e syve nga ajo errësirë, skëterrë, një ditë kur qielli kishte marrë një zverdhemë të frikshme, kishte kërkuar pikën ku ishte strukur dielli dhe, pastaj, i ishin skuqur sytë, i kishin lotuar dhe i ishin kruar, derisa një ditë edhe i ishin fikur dritat e bebëzave.

Që atë ditë, në atë kasaba, këtë njeri të pafat e të mjerë, e pagëzuan me nofkën, Rrëfimtar i Verbër.

Këtij rrëfimtari të kasabasë i mbetën të ngjizura ndër vite imazhet e jetës së mëparshme, kur e kishte dritën e syve. Ai, si rrëfimtar i verbër, kishte një përshkrim të mahnitshëm mbi ato gjëra që i kishte parë deri atëherë.

Rrëfimet e tij tubonin shumë njerëz përreth. Ai fliste në detaje, sikur çdo gjë kalonte aty, para hunde, për shumë ngjarje në atë kasaba, me data dhe emra. Këtë dhunti ia kishte falur Perëndia dhe të cilën nuk e kishin të tjerët.

Rrëfimtari i verbër nuk nguronte t’i ftonte njerëzit që t’i dëgjonin meseletë e vjetra, të cilat, sikur i nxirrte nga mangët, varg e vistër, sa që ata që e ndiqnin, rrëfimet e tij ua përcillnin të tjerëve.

Me shkopin e tij të orientimit, ashtu mjekërbardhë, me hapa të ngadaltë, që i maste me kujdes, duke ecur përpara, afrohej te një gur i madh, i latuar, ndoshta ishte ndonjë copë mermeri, mbetur në një kthesë të Çarshisë, trokiste tri herë mbi të, që të sigurohej për vendin.

Ulej aty, duke lënë shkopin prej shtogu mënjanë, për t’i hequr më lart, nga beli, çakshirët e zi dhe duke drejtuar xhaketën prej lëkure e duke shtrembëruar plisin e bardhë në të djathtë, që, pastaj, të fillonte misionin e tij të rrëfimeve për atë kasaba…

Ajo qytezë nga lart dukej e vogël, në të parë e parëndësishme, por po të zbritje shikimin poshtë e të bëje një lëvizje mes atyre sokakëve, do të shihje kalldrëme të pastra e të shtruara me shije; mure të lyera me gëlqere të bardhë, me një shirit të zi poshtë; në disa sosh shihje ngjitur vargje duhani, si dukat i verdhë, për terje, njëjtë si ato hanëmet e agallarëve dhe bejlerëve që i radhitnin qaforet mbi parzëm.

Më tej, sytë të pikasnin qepenat e ngritura për gjysmë të dyqaneve, pranë të cilëve, nga të dyja anët, varg e vistër, ecnin me hallet e tyre, si milingona, njerëz të veshjeve të ndryshme, me kokë të kthyera nga vitrinat…

Shtëpitë nuk ishin përdhese, siç dukeshin nga largësitë e kodrave, por kishte të tilla të reja, dy katesh, madje edhe tre katesh, që tërhiqnin syrin e njeriut të rëndomtë.

Pa arritur në sheshin e asaj Kasabaje, duke kaluar nëpër shtegun e quajtur rruga e Pashës, spikateshin dy konakë që u ngjanin sarajeve të kohës, me mure të larta, dyer të hekurta, kopshte të rregulluara dhe pallate ngjyrë qumështi.

Kalimtarët e asaj rruge, s’mund të arrinin në Pazar, në shesh të kasabasë, pa shikuar anësh nga kërshëria dhe pa u mahnitur nga bukuria e këtyre dy pallateve të bardha, me një arkitekturë joshëse, të dekoruara, si në kryeqendrën e Perandorisë, buzë Bosforit.

Në shikim të parë ishte kështu, por kur t’i hapnin me vringëllimë dyert e hekurta, ata roje që rrinin gatitu si asqerë, do të shihje brenda vetëm gurë e mermer: oborri me mermer, shkallët me mermer, shtyllat me mermer dhe faqet e mureve me gurë të bardhë e të latuar me mjeshtri.

Ata që kishin hyrë në këto dy pallate, me javë rrëfenin për salltanetet që kishin parë brenda. Por, njëherësh, kishin vërejtur se si njëri pallat reflektonte një ftohtësi, një egërsi dhe një refuzim mikpritjeje. Ndërsa pallati tjetër, binjak, i ndërtuar nga mjeshtër të njëjtë, të një modeli, që tregojnë madhështinë e emrit dhe të pasurisë së fisit, për çudi, ndonëse me mermerë e gurë, përcillte një ngrohtësi dhe një mikpritje të përzemërt.