Mes mungesës së përgjegjësisë institucionale dhe shtrembërimit të historisë së re

Izmi Zeka

Historia, sidomos ajo e afërt, kërkon trajtim të kujdesshëm, profesional dhe mbi të gjitha institucional.

Kur ajo lihet në dorë të individëve pa përgjegjësi akademike dhe pa verifikim shkencor, rreziku i shtrembërimit bëhet i pashmangshëm.

Në rrethana të tilla, viktimat, të vrarët dhe të dhunuarit, për fat të keq, shndërrohen në instrumente të kauzave politike, duke humbur dinjitetin dhe të vërtetën që u takon.

Në këtë kontekst, raste si ai i Shkëlzen Gashti nuk janë të izoluara.

Përkundrazi, ato janë simptomë e një problemi më të thellë: mungesës së një mekanizmi institucional që garanton trajtimin profesional të së kaluarës.

Edhe pse raste të tilla janë të shumta, ato rrallëherë trajtohen nga ekspertë të fushave përkatëse, duke lënë hapësirë për interpretime të njëanshme dhe shpesh të pabazuara.

Ky fenomen nuk është i rastësishëm. Ai është rezultat i neglizhences qoftë e qëllimshme apo e pavetëdijshme që sot po dëmton jo vetëm narrativën e luftës, por edhe vetë themelet mbi të cilat është ndërtuar shteti i Kosovës.

Pavarësia nuk është vetëm një akt politik; ajo është e lidhur ngushtë me kujtesën kolektive dhe me mënyrën se si kjo kujtesë dokumentohet dhe transmetohet.

Kosova ka dalë nga një sistem ku vlerat kombëtare, kulturore dhe artistike mbroheshin – shpesh edhe në mënyrë të kontrolluar – për të hyrë në një sistem demokratik ku liria e shprehjes është e garantuar.

Megjithatë, kjo liri, në mungesë të standardeve dhe përgjegjësisë, po keqpërdoret.

Problemi qëndron në faktin se çështje kaq të ndjeshme po shtrembërohen dhe po përdoren për interesa të ngushta grupore, duke dëmtuar perspektivën shtetërore dhe kohezionin shoqëror.

Sot, në Kosovë, mund të shkruajë pothuajse kushdo për luftën – pavarësisht përgatitjes profesionale apo integritetit shkencor.

Madje, në disa raste, individë të papërgatitur ose të motivuar nga interesa të jashtme arrijnë të ndikojnë në diskursin publik, vetëm për shkak të burimeve financiare apo mbështetjes politike.

Kjo krijon një “mish-mash” narrativash, ku e vërteta shpesh humbet mes interpretimesh të pakontrolluara.

Institucionet që do të duhej të ishin garant i standardit shkencor – si Instituti i Historisë, Akademia e Shkencave dhe institucionet e tjera relevante – nuk kanë arritur të luajnë rolin e tyre në mënyrë efektive.

Mungesa e reagimit dhe e filtrimit profesional ka krijuar një vakum, në të cilin zëra të papërgjegjshëm fitojnë hapësirë të pamerituar.

Për rrjedhojë, individë të caktuar publikojnë qëndrime mbi ngjarje, emra dhe masakra pa u mbështetur në burime të verifikuara dhe pa ndjekur metodologjinë shkencore.

Kjo është veçanërisht shqetësuese kur kemi parasysh se bëhet fjalë për një periudhë historike ende të freskët, me dëshmi të shumta dhe me përgjegjësi të qarta për dokumentim të saktë.

Në mungesë të një kornize ligjore dhe institucionale që rregullon këtë fushë, hapet rruga për interpretim të lirë dhe shpesh të pakontrolluar të historisë.

Kjo jo vetëm që dëmton të vërtetën historike, por rrezikon edhe të relativizojë sakrificën dhe vuajtjen e një populli të tërë.

Përfundim

Trajtimi i historisë së luftës nuk mund të mbetet në nivelin e opinionit të lirë pa standarde.

Ai kërkon përgjegjësi, profesionalizëm dhe mbi të gjitha angazhim institucional.

Pa këto elemente, rrezikojmë që historia jonë e re të mos jetë një pasqyrim i së vërtetës, por një konstrukt i interesave të momentit.

Vetëm përmes një qasjeje serioze dhe të bazuar në fakte mund të ruajmë integritetin e kujtesës kolektive dhe të forcojmë themelet e shtetit tonë.