Një tregim i shkurtër për një qytet që ende nuk e dinte çfarë e priste

Ishte viti 1945. Lufta kishte lënë pas një heshtje të rëndë, por paqja ende nuk kishte mbërritur në Preshevë.

Qyteti dukej sikur kishte mbetur pezull mes dy kohëve: asaj që sapo kishte përfunduar dhe asaj që po vinte, pa e ditur askush se çfarë do të sillte.

Rrugicat ishin të ngushta, shtëpitë të ulëta, me mure të trasha prej guri e dyer të rënda prej druri.

Në oborre dëgjohej zëri i grave që thërrisnin fëmijët, ndërsa burrat mblidheshin pranë kafesë, duke folur me zë të ulët për kohën e luftës, për të afërmit që nuk ishin kthyer dhe për të ardhmen që dukej e mjegullt.

Në një shtëpi të vjetër, në skaj të qytetit, plaku Rrahman rrinte çdo mbrëmje pranë dritares.

Me duart e mbështetura mbi bastunin e tij, vështronte rrugën që zbriste nga kodra.

– A do të vijë ndonjëherë një kohë kur njerëzit të mos kenë frikë? — e pyeti një ditë nipi i vogël.

Plaku buzëqeshi hidhur.

– Biri im, frika nuk largohet me mbarimin e luftës. Nganjëherë ajo vetëm ndërron emër.

Në sheshin e vogël të qytetit, jeta përpiqej të vazhdonte. Tregtarët hapnin dyqanet, fshatarët zbrisnin me kuaj e karroca, ndërsa ezani përzihej me zhurmën e hapave mbi kalldrëm.

Por diçka kishte ndryshuar. Njerëzit e ndienin se mbi këtë qytet po kalonte një erë e re politike, me vendime që merreshin larg shtëpive të tyre.

Atë mbrëmje, Rrahmani mori nipin për dore dhe e nxori në oborr.

– Shikoje mirë këtë qytet, bir. Mbaji mend këto shtëpi, këto rrugë, këta njerëz, sepse qytetet nuk jetojnë vetëm nga gurët e muret, ato jetojnë nga kujtesa e njerëzve të tyre.

Nipi nuk e kuptoi plotësisht fjalën e gjyshit. Ishte ende i vogël për të kuptuar se historia po trokiste në dyert e Preshevës, por vitet do ta mësonin.

Shumë kohë më vonë, kur rrugët do të ndryshonin, kur brezat do të largoheshin e shtëpitë do të mbeteshin me kujtimet e tyre, ai do ta kujtonte atë mbrëmje të vitit 1945.

Do ta kuptonte se gjyshi nuk po i tregonte vetëm një qytet, por po i linte amanet një histori.

Sidoqoftë, Presheva nuk ishte thjesht një vend në hartë, por ishte një kujtesë që as koha, as kufijtë dhe as pushtetet nuk mundën ta fshinin.

(Përgatiti: Fitim Nuhiu – Zëri i Luginës)

P.S. Fotografia është ilustruese dhe nuk paraqet domosdoshmërisht vendndodhjen apo ngjarjen e përshkruar në tekst.