Genti – mbreti ilir që i dha emrin bimës mjekësore Gentiana

Shkruan: Sabedin Sherifi

Në historinë e lashtë të Ilirisë, Gentius (Genti) njihet si mbreti i fundit i madh i Mbretërisë Ilire.

Por emri i tij ka mbetur edhe në një fushë tjetër: në historinë e mjekësisë dhe të botanikës.

Sipas Plinit Plakut, gjentiana (Gentiana) ishte zbuluar nga Genti, mbreti i Ilirisë.

Plini e përshkruan bimën, duke veçuar rrënjën dhe lëngun e saj si pjesët që përdoreshin.

Ai shkruan gjithashtu se gjentiana e Ilirisë konsiderohej veçanërisht e mirë.

Emri shkencor Gentiana lidhet tradicionalisht pikërisht me emrin e mbretit Gentius.

Këtë lidhje e ruan edhe Royal Botanic Gardens, Kew, i cili shpjegon se emri Gentiana vjen nga Gentius, mbreti i Ilirisë, të cilit i atribuohet zbulimi i vetive mjekësore të bimës.

Çfarë bime është gjentiana?

Një nga speciet më të njohura është Gentiana lutea, gjentiana e verdhë.

Ajo është bimë shumëvjeçare malore me lule të verdha dhe me një rrënjë jashtëzakonisht të hidhur.

Rrënja e saj është përdorur prej shekujsh në mjekësinë tradicionale.

Burimet botanike e përshkruajnë si një tonik të hidhur, të përdorur tradicionalisht për nxitjen e oreksit dhe tretjes.

Burimet e lashta i atribuojnë gjentianës edhe përdorime të tjera mjekësore.

Dioskoridi dhe autorë të mëvonshëm e lidhën rrënjën me trajtime të ndryshme, përfshirë plagët dhe pickimet e kafshëve.

Nga Gentius te “Gentiana”

Kjo është pjesa më interesante e historisë: emri i një mbreti ilir të shekullit II p.e.s. është ruajtur në terminologjinë botanike deri në ditët e sotme.

Pra, sa herë që në botanikë përdoret emri Gentiana, aty ruhet edhe emri i mbretit ilir Gentius.

Megjithatë, duhet të jemi të saktë: burimet antike thonë se Gentius e zbuloi ose njohu vetitë e bimës.

Një mbret ilir, një bimë malore dhe një emër që ka mbijetuar më shumë se dy mijë vjet në shkencën e botanikës.