Kongresi i Berlinit (1878): Anatomia e një padrejtësie historike dhe flakada e ndërgjegjes kombëtare shqiptare

Shkruan: Xhavit Sadrijaj

Sot, teksa kujtojmë fillimin e Kongresit të Berlinit (13 qershor 1878), nderojmë jo thjesht një datë në kalendar, por kthesën më dramatike në historinë moderne të kombit shqiptar.

Ky samit diplomatik i Fuqive të Mëdha mbetet monumenti i cinizmit gjeopolitik, ku fatet e një populli autokton u tregtuan në tavolinat e fshehta të diplomacisë evropiane.

Pse Kongresi i Berlinit përbën një ndëshkim gjeo-politik dhe humanitar ndaj shqiptarëve?

1. Mohimi i Ekzistencës Kombëtare

Kancelari Otto von Bismarck nuk e mbështeti njohjen e një kombësie apo shteti shqiptar dhe në përgjithësi e konsideronte çështjen shqiptare dytësore krahas interesave të Fuqive të Mëdha.

Fuqitë e Mëdha injoruan me vetëdije identitetin dhe të drejtat tona kombëtare.

Shqiptarët nuk u panë si subjekt me të drejtë vetëvendosjeje, por si “monedhë kusuri” për të kënaqur orekset ekspansioniste të monarkive fqinje.

2. Injorimi i Lidhjes së Prizrenit

Edhe pse kombi shqiptar u ngrit në këmbë përmes Lidhjes Shqiptare të Prizrenit (10 qershor 1878), duke treguar një pjekuri të lartë politike, delegacioni ynë i kryesuar nga Abdyl Frashëri dhe Jani Vreto u la jashtë dyerve të Kongresit.

Zëri i një populli që kërkonte liri dhe autonomi u mbyt nga interesat e imperializmit evropian.

3. Gjymtimi Territorial dhe Tragjedia e “Muhaxhirëve”

Vendimet e Berlinit sanksionuan një copëtim të përgjakshëm. Krahina të tëra si Plava, Gucia, Podgorica, Shpuza, e më vonë Tivari e Ulqini iu dhanë Malit të Zi.

Ndërkaq, aneksimi i Sanxhakut të Nishit dhe Toplicës nga Serbia solli një nga spastrimet e para etnike të dokumentuara në Ballkan—qindra mijëra shqiptarë (Muhaxhirët) u dëbuan me dhunë nga vatrat e tyre stërgjyshore.

Leksioni Historik: Nga Viktima në Kryengritës

Ndonëse Kongresi i Berlinit e la Shqipërinë të copëtuar dhe të pambrojtur, ai dështoi në një pikë: nuk arriti ta zhbënte kombin shqiptar.

Ky akt i paprecedentë padrejtësie u kthye në katalizatorin kryesor të Rilindjes Kombëtare. Pikërisht këtu lindi vetëdija se liria nuk dhurohet nga zyrat e huaja, por fitohet me pushkë dhe penë.

Rezistenca legjendare e Lidhjes së Prizrenit në mbrojtje të trojeve etnike hodhi themelet e pashlyeshme të asaj që 34 vite më vonë do të kulmonte me Shpalljen e Pavarësisë në Vlorë (1912).

Historia nuk harrohet, ajo shërben si dritë për të kuptuar të shkuarën dhe për të ndërtuar të ardhmen!