Mamografia – nga shpikja e parë deri te mbrojtja moderne e shëndetit të grave

Sabedin Sherifi – MIK

Një histori që nisi me rrezet X

Historia e mamografisë lidhet ngushtë me zbulimin e rrezeve X në vitin 1895 nga fizikani gjerman Wilhelm Conrad Röntgen.

Vetëm pak vite më vonë, mjekët filluan të përdorin këto rreze për të parë strukturën e gjirit dhe për të identifikuar ndryshime të pazakonshme.

Në fillim, imazhet ishin të paqarta dhe aparatet nuk ishin të specializuara, por hapi i parë drejt diagnostikimit modern ishte bërë.

Në vitet 1950, mjeku francez Robert Egan zhvilloi një teknikë të re për përdorimin e rrezeve X në gjirin e grave, e cila quhet “metoda Egan”.

Kjo metodë shënoi lindjen e mamografisë klinike dhe për herë të parë u përdor për diagnostikimin e hershëm të kancerit të gjirit.

Në dekadat që pasuan, teknologjia u përmirësua ndjeshëm, duke çuar në mamografinë digjitale që përdoret sot – më e saktë, më e shpejtë dhe me dozë rrezatimi shumë më të ulët.

Si funksionon mamografia?

Mamografia është një imazh radiografik i gjirit që realizohet përmes një aparati të veçantë që shtyp lehtë gjirin midis dy pllakave.

Kjo shtypje e përkohshme lejon shpërndarjen e indeve të gjirit për të marrë një pamje sa më të qartë.

Rrezet X që përdoren janë me dozë të ulët, mjaftueshëm për të depërtuar në inde, por pa shkaktuar dëm.

Imazhet që dalin analizohen nga një radiolog, i cili mund të vërejë masa, mikro-kalcifikime apo ndryshime strukturore që mund të tregojnë praninë e kancerit në fazat më të hershme – shpesh shumë përpara se gruaja të ndiejë ndonjë simptomë.

Zhvillimi modern: mamografia digjitale dhe 3D

Në vitet e fundit, mamografia është bërë edhe më e avancuar falë teknologjisë digjitale dhe tomosintezës 3D.

Këto aparate krijojnë imazhe shtresë mbi shtresë të gjirit, duke rritur ndjeshëm saktësinë e diagnostikimit dhe duke zvogëluar nevojën për ekzaminime shtesë.

Mamografia digjitale lejon gjithashtu ruajtjen e imazheve në sistemet kompjuterike, krahasimin me ekzaminimet e mëparshme dhe interpretimin më të saktë nga mjekët.

Përfitimet e mamografisë

Zbulim i hershëm: Mamografia është mënyra më efektive për të identifikuar kancerin e gjirit në fazat e para, kur trajtimi është më i suksesshëm.

Reduktim i vdekshmërisë: Sipas të dhënave të Organizatës Botërore të Shëndetësisë, kontrolli i rregullt me mamografi mund të ulë vdekshmërinë nga kanceri i gjirit deri në 25–30% tek gratë mbi 50 vjeç.

Proces i shpejtë dhe i sigurt: Ekzaminimi zgjat vetëm disa minuta dhe doza e rrezatimit është shumë e vogël.

Rreziqet dhe kufizimet

Edhe pse mamografia përdor rreze X, doza e rrezatimit është minimale – rreth 0.4 millisievert (mSv) për ekzaminim, që është më pak se rrezatimi natyror që trupi merr në 6–8 javë nga mjedisi.

Rreziqet kryesore janë:

Parehati e përkohshme gjatë shtypjes së gjirit

Rezultate të rreme pozitive ose negative, që mund të kërkojnë analiza të tjera si ekografi ose biopsi

Rrezik shumë i ulët nga rrezatimi, që për shumicën e grave është i papërfillshëm

Kujt i rekomandohet mamografia?

Grave mbi 40–45 vjeç, një herë çdo 2 vjet

Grave me histori familjare të kancerit të gjirit, që duhet të kontrollohen më herët dhe më shpesh

Në raste të veçanta, edhe grave nën 40 vjeç, sipas vlerësimit të mjekut.

Përfundim

Mamografia është një arritje e madhe e mjekësisë bashkëkohore. Nga eksperimentet e para me rreze X në fund të shekullit XIX, deri te teknologjia 3D e sotme, ajo ka ndihmuar miliona gra në mbarë botën të zbulojnë dhe trajtojnë kancerin e gjirit në kohë.

Rreziku që sjell është minimal, ndërsa përfitimi për jetën dhe shëndetin është i pallogaritshëm.

Zbulimi në kohë shpëton jetë – prandaj mamografia nuk duhet parë me frikë, por si një mjet fuqizimi dhe kujdesi për vetveten.