Mulla Idriz Gjilani – çka thuhet në dosjet e UDB-së dhe cilat janë gjurmët e fundit të tij

Shkruan: Sabedin Sherifi

(Gjilan, nëntor–dhjetor 1949)

Për vite me radhë, emri i Mulla Idriz Gjilanit ishte në listat e njerëzve që kërkoheshin nga organet e sigurimit jugosllav.

Pas përfundimit të Luftës së Dytë Botërore, ai kishte kaluar në ilegalitet dhe kishte arritur t’u shpëtonte ndjekjeve për një kohë të gjatë.

Pas tij qëndronin njerëz që i hapën dyert e shtëpive të tyre dhe rrezikuan gjithçka për ta mbrojtur.

Një nga këta ishte Salih Sadiku, njeriu që në traditën e kohës njihej si jatak – ai që i siguronte strehim dhe mbështetje një personi të ndjekur.

Për vite me radhë, familja Sadiku e mbajti të fshehtë praninë e Mulla Idrizit.

Por në fund të vitit 1949, gjurmët e tij filluan të ngushtoheshin.

Në burimet e publikuara për këtë periudhë përmendet Musa Efendija, i përshkruar si kapiten dhe shef i UDB-së në Kamenicë.

Emri i tij lidhet me kërkimin e Mulla Idrizit dhe me hetimin ndaj njerëzve që dyshohej se po e ndihmonin.

Në këtë rrjet përmenden edhe Dimitrije Kolkoviq-Disha, Dragutin Popoviq dhe Bllagoje Stefanoviq.

Të dhënat vijnë kryesisht nga dëshmi dhe botime të mëvonshme dhe për një pjesë të tyre ende mungon dokumentacioni origjinal i dosjes operative të UDB-së.

Gjurmët i çuan organet e sigurimit te familja Sadiku. Salih Sadiku u vu nën vëzhgim dhe, sipas dëshmive të publikuara më vonë, u mor nga njerëzit e UDB-së me pretekstin se duhej t’u tregonte rrugën për në Gëmicë.

Në grupin që e shoqëronte përmenden Bllagoje Stefanoviqi dhe Murat Shavelli.

Gjatë kthimit, sipas këtij rrëfimi, Salihu tentoi të largohej. U qëllua dhe u plagos rëndë.

I plagosur, u vendos në një karrocë me qe dhe u transportua drejt Kamenicës.

Më pas u nis me një automjet drejt Gjilanit, por nuk arriti gjallë në qytet. Vdiq gjatë rrugës.

Fati i Salih Sadikut lidhet drejtpërdrejt me atë të Mulla Idrizit.

Pas arrestimit të jatakut të tij, rrethi rreth vendstrehimit u ngushtua.

Sipas burimeve të publikuara, më 22 nëntor 1949 organet e ndjekjes arritën te vendi ku fshihej Mulla Idrizi.

Ai kishte armë dhe mundësi për të rezistuar, por një përleshje do të rrezikonte edhe familjen që e kishte mbrojtur.

Sipas këtyre burimeve, ai asgjësoi materiale që mund t’i komprometonin njerëzit që e kishin ndihmuar dhe më pas doli nga vendstrehimi.

Pas arrestimit, Mulla Idrizi u dërgua në Gjilan.

Një dokument i Ministrisë së Punëve të Brendshme të RFPJ-së për rrethin e Gjilanit, me numër 887 dhe datë 3 dhjetor 1949, lidhet me hetimin penal dhe burgimin hetues ndaj Idriz Hajrullahut.

Në dokument përmendet edhe vendimi i Prokurorit Publik të Rrethit të Gjilanit i datës 26 nëntor 1949, me lëndën 18/49.

Një tjetër dokument, procesverbali i datës 2 dhjetor 1949, lidhet me Dragutin Popoviqin, të paraqitur si i autorizuar i UDB-së në Gjilan.

Në të përmendet edhe oficeri kujdestar Gjorgje Budimir.

Sipas procesverbalit, rreth orës 02:50, Budimiri e njoftoi Popoviqin për një ngjarje në qelinë ku mbahej Mulla Idrizi.

Versioni i autoriteteve ishte se ai kishte tentuar të vetëvritej duke i vënë zjarrin rrobave.

Dokumenti përmend ndërhyrjen e personelit mjekësor.

Ky dokument është një nga dëshmitë më të rëndësishme që kemi për ditët e fundit të Mulla Idrizit, por nuk e mbyll çështjen.

Burimet shqiptare të publikuara më vonë e kundërshtojnë versionin e UDB-së dhe e paraqesin vdekjen e tij si pasojë të veprimeve të organeve të sigurimit gjatë hetuesisë.

Për këtë arsye, procesverbali duhet lexuar si versioni zyrtar i autoriteteve të kohës, jo si provë e vetme dhe përfundimtare për atë që ndodhi në qeli.

Pas 2 dhjetorit, dokumenti nr. 887 i 3 dhjetorit shënon një tjetër hallkë të kësaj historie.

Në të lidhet çështja e Mulla Idriz Hajrullahut me hetimin penal dhe burgimin hetues.

Pikërisht ky dokument dhe procesverbali i një dite më parë janë sot ndër gjurmët më konkrete për të rindërtuar atë që ndodhi në Gjilan në fund të vitit 1949.

Historia e Mulla Idriz Gjilanit, megjithatë nuk mund të kuptohet pa njerëzit që e ndihmuan gjatë viteve të ilegalitetit.

Në mesin e tyre, Salih Sadiku zë një vend të veçantë. Ai nuk ishte thjesht një emër i përmendur në rrëfimet e pasluftës. Ishte njeriu që i dha strehë një figure të kërkuar dhe që, sipas dëshmive të publikuara, e pagoi me jetë këtë lidhje.

Sot kemi disa data, emra dhe dokumente konkrete: lënda 18/49, dokumenti nr. 887, procesverbali i 2 dhjetorit 1949, Dragutin Popoviq, Gjorgje Budimir dhe Musa Efendija, ndërsa në dëshmitë e mëvonshme shfaqen edhe emra të tjerë të strukturave të sigurimit.

Pikërisht aty qëndron edhe pyetja më e madhe e këtij kapitulli të historisë së Gjilanit: çfarë shkruhej në dokumentet që nuk janë gjetur ende?

Mulla Idriz Gjilani mbeti një nga figurat e rëndësishme të rezistencës shqiptare në Anamoravë.

Dokumentet e kohës ruajnë gjurmë të arrestimit dhe ditëve të fundit të tij, ndërsa kujtesa e brezave e ka mbajtur gjallë emrin dhe veprën e tij.

Por një pyetje ende mbetet pa përgjigje: ku prehet Mulla Idriz Gjilani?

Vendi i varrit të tij nuk është identifikuar deri më sot.

Ndoshta zbulimi i tij do të ishte një nga dëshmitë e fundit që do ta plotësonte historinë e një figure që la gjurmë të thella në Anamoravë./Mediafokus.info