Organizimet pararendëse të UÇK-së dhe fitorja historike e saj

Izmi Zeka

Hyrje

Ngjarjet me peshë historike nuk ndodhin rastësisht në historinë e popujve. Ato janë rezultat i proceseve të gjata politike, shoqërore dhe kombëtare, të cilat ndërtohen nëpër dekada përmes sakrificës, rezistencës dhe përkushtimit për liri.

Edhe lufta e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës ishte rezultat i një rrugëtimi të gjatë historik të rezistencës shqiptare kundër pushtetit serb.

Në këtë trajtesë synohet të paraqiten disa nga zhvillimet dhe organizimet politike e ilegale që paraprinë formimin e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, si dhe figurat dhe ngjarjet që ndikuan në ngritjen e vetëdijes kombëtare dhe çuan drejt luftës çlirimtare.

Këto procese historike përfaqësojnë vazhdimësinë e përpjekjeve të popullit shqiptar për liri, vetëvendosje dhe çlirim nga pushtimi.

Rezistenca shqiptare pas Luftës së Dytë Botërore

Përpjekjet për bashkim kombëtar dhe rezistenca shqiptare ndaj pushtetit serb kanë qenë pothuajse një proces shekullor. Megjithatë, një periudhë e rëndësishme e kësaj rezistence fillon pas përfundimit të Luftës së Dytë Botërore.

Figura si Mulla Idrizi dhe Shaban Polluzha përfaqësojnë simbolin e qëndresës së hershme shqiptare kundër rikthimit të pushtetit jugosllav në Kosovë.

Përmes përpjekjeve dhe luftës së tyre ata mbajtën gjallë idenë e çlirimit dhe të bashkimit kombëtar.

Edhe pse Kosova mbeti nën Jugosllavinë e Josip Broz Titos, rezistenca politike dhe kombëtare nuk u ndal asnjëherë.

Ajo vazhdoi përmes formave të ndryshme ilegale dhe organizimeve patriotike që synonin zgjidhjen e çështjes shqiptare në Jugosllavi.

Orientimet programore të organizatave ilegale shqiptare

Organizatat ilegale shqiptare që vepruan pas Luftës së Dytë Botërore kishin programe dhe orientime të ndryshme politike, të cilat mund të përmblidhen në tri koncepte kryesore për zgjidhjen e çështjes shqiptare në Jugosllavi:

1. Bashkimi i të gjitha trojeve shqiptare me Shqipërinë
2. Bashkimi i të gjitha trojeve shqiptare në një republikë brenda Jugosllavisë
3. Krijimi i Republikës së Kosovës.

Të tri këto orientime programore, ndonëse të ndryshme në formulim, kishin një qëllim të përbashkët: çlirimin dhe avancimin e pozitës politike të shqiptarëve në ish-Jugosllavi.

Organizatat ilegale dhe vazhdimësia e rezistencës kombëtare

Orientimi i parë programor për bashkimin e trojeve shqiptare me Shqipërinë u përfaqësua nga disa organizata ilegale, ndër të cilat:

• Lëvizja Nacional Demokratike Shqiptare (LNDSH)
• Besa Kombëtare
• Partia Revolucionare për Bashkimin e Trojeve Etnike me Shqipërinë (1958)
• Organizata për Bashkimin e Trojeve Shqiptare (1959)
• Komiteti për Bashkimin e Kosovës me Shqipërinë (1960)
• Grupi Revolucionar
• Lëvizja Revolucionare për Bashkimin e Shqiptarëve (1963)
• Organizata Marksiste-Leniniste e Kosovës (OMLK)
• Lëvizja Nacional Çlirimtare për Kosovën dhe viset tjera shqiptare në Jugosllavi.

Këto organizata përfaqësonin vazhdimësinë e rezistencës kombëtare shqiptare që nga koha e Lidhjes së Prizrenit të vitit 1878.

Demonstratat dhe artikulimi i kërkesës për Republikën e Kosovës

Opsioni i dytë për zgjidhjen e çështjes shqiptare ishte bashkimi i trojeve shqiptare në një republikë brenda Federatës Jugosllave, koncept i cili u artikulua nga organizata të caktuara ilegale.

Ndërsa opsioni i tretë – krijimi i Republikës së Kosovës – u shfaq fillimisht në demonstratat e vitit 1968 dhe mori formë më të plotë gjatë demonstratave të vitit 1981, si dhe gjatë proceseve politike të viteve 1989.

Kjo kërkesë u forcua edhe nga ndryshimet politike që po ndodhnin në Evropën Lindore dhe nga procesi i shpërbërjes së Federatës Jugosllave.

Lëvizja Popullore e Kosovës dhe figura të rëndësishme të rezistencës

Nga viti 1982 lëvizja ilegale në Kosovë filloi të marrë një karakter më të organizuar dhe më të shtrirë, duke u konsoliduar në kuadër të Lëvizjes Popullore të Kosovës.

Në këtë proces rol të rëndësishëm në ngritjen e vetëdijes kombëtare dhe në organizimin e rezistencës shqiptare patën figura të shquara politike, intelektuale dhe atdhetare si: Adem Demaçi, Metush Krasniqi, Kadri Osmani, Mehmet Hajrizi, Hydajet Hyseni, Kadri Zeka, Jusuf dhe Bardhosh Gërvalla, Rexhep Malaj, Nuhi Berisha, Afrim Zhitia, Fahri Fazliu e shumë veprimtarë të tjerë.

Këta përfaqësojnë vetëm një pjesë të një vargu të gjatë veprimtarësh që kontribuan në vazhdimësinë e përpjekjeve për çlirimin e Kosovës.

Formimi dhe dalja publike e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës

Si rezultat i këtyre përpjekjeve shumëvjeçare, më 17 nëntor 1994 u formua Ushtria Çlirimtare e Kosovës.

Dalja e saj e parë publike ndodhi më 28 nëntor 1997 në Llaushë të Skenderajt, gjatë varrimit të mësuesit Halit Geci.

Një moment vendimtar për historinë e Kosovës ishte edhe beteja e Prekazit më 5, 6 dhe 7 mars 1998, ku u vranë 55 shqiptarë, ndër ta edhe 22 anëtarë të familjes së komandantit Adem Jashari.

Ngjarjet e Prekazit shënuan një kthesë historike për rezistencën shqiptare. Ato rikthyen dinjitetin dhe vendosmërinë për rezistencë të armatosur dhe krijuan rrethana të reja politike e diplomatike për çështjen e Kosovës.

Diplomacia e luftës dhe Konferenca e Rambujesë

Përveç luftës në terren kundër forcave serbe, UÇK zhvilloi edhe një aktivitet të rëndësishëm diplomatik, duke krijuar lidhje të forta me Shtetet e Bashkuara të Amerikës, Mbretërinë e Bashkuar dhe NATO-n.

Si rezultat i zhvillimeve në Kosovë dhe presionit ndërkombëtar, më 6 shkurt 1999 filloi Konferenca Ndërkombëtare për Kosovën në Rambuje të Francës.

Në këtë konferencë morën pjesë përfaqësues të UÇK-së, LDK-së dhe LBD-së, ndërsa kryetar i delegacionit të Kosovës ishte Hashim Thaçi.

Ndërmjetës të bisedimeve ishin Christopher Hill nga SHBA-të, Boris Majorsky nga Rusia dhe Wolfgang Petritsch nga Bashkimi Evropian.

Pas dështimit të bisedimeve dhe refuzimit të marrëveshjes nga regjimi i Slobodan Miloševićit, NATO filloi bombardimet kundër forcave ushtarake dhe policore serbe më 24 mars 1999.

Bombardimet përfunduan me Marrëveshjen e Kumanovës, e cila parashihte tërheqjen e forcave serbe nga Kosova dhe vendosjen e forcave paqeruajtëse ndërkombëtare.

Përfundim

Proceset historike që çuan në formimin e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës nuk ishin të rastësishme. Ato përfaqësojnë vazhdimësinë e një rezistence të gjatë politike dhe kombëtare të shqiptarëve në Kosovë, e cila u zhvillua përmes organizimeve ilegale, përpjekjeve intelektuale dhe sakrificave të shumta të veprimtarëve të lëvizjes kombëtare.

Organizatat ilegale, demonstratat studentore, veprimtaria politike dhe përpjekjet e pandërprera të brezave të tërë krijuan bazën ideologjike, politike dhe organizative mbi të cilën u ndërtua Ushtria Çlirimtare e Kosovës.

Në këtë mënyrë, lufta e UÇK-së nuk ishte një fenomen i izoluar historik, por kulmimi i një procesi të gjatë rezistence dhe vetëdijesimi kombëtar.

Ndërthurja e rezistencës së armatosur me përpjekjet diplomatike dhe mbështetjen ndërkombëtare krijoi rrethana të reja politike që çuan në ndërhyrjen e NATO-s dhe në çlirimin e Kosovës.

Kështu, lufta e UÇK-së u shndërrua në një moment përcaktues historik për fatin politik të Kosovës dhe për realizimin e aspiratave shekullore të popullit shqiptar për liri.

Në këtë kuptim, ajo përbën një nga kapitujt më të rëndësishëm të historisë moderne shqiptare dhe një dëshmi se përpjekjet e vazhdueshme për liri, kur mbështeten në sakrificë, unitet dhe vizion politik, arrijnë të ndryshojnë rrjedhat e historisë.