Shumica e këngëve të Rizah Bllacës janë vargje të Rizah Strellcit

Sabedin Sherifi

Në historinë e epikës shqiptare, ndarja mes autorit të vargut dhe interpretuesit ka qenë shpesh e padukshme, duke lënë hapësirë për keqkuptime dhe padrejtësi historike.

Një rast i tillë lidhet drejtpërdrejt me raportin mes Rizah Bllaca dhe Rizah Strellci nga malësia e Zhegocit.

Sipas kujtesës gojore, rrëfimeve familjare dhe traditës së ruajtur në trevat e Karadakut dhe Anamoravës, shumica e këngëve që u bënë të njohura përmes interpretimit të Rizah Bllacës janë të shkruara nga Rizah Strellci.

Ky fakt, i përcjellë brez pas brezi, e vendos Strellcin si një nga autorët më të rëndësishëm të vargut epik shqiptar të shekullit të kaluar.

Rizah Strellci nuk ishte vetëm krijues i fjalës, por edhe veprimtar kombëtar. Ai u arrestua nga regjimi serb, u dërgua në burgun e Nishit dhe, sipas dëshmive gojore, u mbyt në burg, duke e paguar me jetë dashurinë për kombin dhe atdheun.

Paralelisht me vargun, ai shpërndau abetare shqipe në gjithë Kosovën, duke e bërë librin dhe këngën pjesë të së njëjtës rezistencë kulturore.

Ndërkohë, Rizah Bllaca ishte zëri i fuqishëm që i dha jetë këtyre vargjeve. Me interpretimin e tij epik, ai i përhapi këngët në popull, duke u shndërruar në figurë emblematike të rapsodisë shqiptare dhe duke fituar epitetin “Homeri shqiptar”.

Pa zërin e tij, këngët nuk do të kishin arritur përmasën popullore që gëzojnë sot.

E vërteta historike kërkon që këto dy figura të mos vendosen përballë njëra-tjetrës, por krah për krah.

Epika shqiptare që njohim është fryt i këtij bashkëveprimi: Rizah Strellci si autor i vargut dhe martir i dijes, dhe Rizah Bllaca si interpretuesi që e bëri atë varg të pavdekshëm.

Njohja e faktit se shumica e këngëve të Rizah Bllacës janë shkruar nga Rizah Strellci nuk e zbeh figurën e rapsodit, por e plotëson historinë e folklorit shqiptar, duke i kthyer secilit rolin që i takon në kujtesën kombëtare.