Nga Jemeni në Galipoli: Fati tragjik i luftëtarëve shqiptarë

Shkruan: Sabedin Sherifi

(Ndërsa Kosova ishte nën pushtimin serb, shqiptarët luftonin mijëra kilometra larg atdheut, në radhët e ushtrisë osmane)

Historia e luftëtarëve shqiptarë në ushtrinë osmane përmban kapituj të dhimbshëm, që pasqyrojnë fatin e një populli të shpërndarë nëpër fronte të largëta, ndërsa trojet e tij përjetonin pushtime dhe ndryshime të dhunshme politike.

Një prej këtyre kapitujve lidhet me Jemenin dhe Galipolin, në vitet e Luftës së Parë Botërore, kur Perandoria Osmane po luftonte për të ruajtur zotërimet e saj dhe mijëra ushtarë nga vise të ndryshme të perandorisë gjendeshin larg vendlindjeve të tyre.

Në vitin 1915, Kosova ishte nën sundimin serb, pas pushtimit të vitit 1912. Familjet shqiptare përballeshin me pasojat e luftërave, humbjen e vendlindjeve dhe pasigurinë për të ardhmen.

Ndërkohë, mijëra kilometra larg Ballkanit, në Gadishullin Arabik, luftëtarë shqiptarë shërbenin në ushtrinë osmane.

Një batalion shqiptar në Jemen

Një raport ushtarak britanik i vitit 1915 dëshmon praninë e një batalioni shqiptar pranë qytetit Ka’taba, në rajonin e Jemenit.

Raporti përmend gjithashtu dy batalione rezervistësh, shtatë topa dhe një forcë të përgjithshme prej rreth 3.000 ushtarësh.

Kjo dëshmi tregon se shqiptarët ishin të pranishëm edhe në frontet më të largëta të Perandorisë Osmane.

Ata shërbenin në një kohë kur Ballkani kishte ndryshuar rrënjësisht dhe kur trojet shqiptare ishin bërë arenë e përplasjeve ushtarake e politike.

Por një pyetje mbetet e pashmangshme: çfarë dinin këta luftëtarë për fatin e atdheut të tyre? A kishin marrë lajme se Kosova kishte rënë nën pushtimin serb? Çfarë mendonin kur ndodheshin kaq larg familjeve dhe vendlindjeve të tyre?

Atdheu nën pushtim, bijtë larg tij

Në vitin 1915, shqiptarët nuk kishin një shtet të përbashkët që të përfshinte dhe mbronte të gjitha trojet e tyre.

Shqipëria kishte shpallur pavarësinë më 1912, por Kosova dhe vise të tjera shqiptare kishin mbetur jashtë kufijve të shtetit të ri.

Në këto rrethana, shqiptarët që vazhdonin të shërbenin në ushtrinë osmane gjendeshin në një pozitë të ndërlikuar.

Disa kishin hyrë në ushtri shumë kohë përpara Luftërave Ballkanike, ndërsa të tjerë shërbenin në kuadër të njësive të rregullta perandorake.

Largësia, lufta dhe mungesa e mjeteve të komunikimit e bënin të vështirë kthimin në vendlindje.

Për shumë ushtarë, jeta ushtarake përcaktohej nga urdhrat e komandës dhe nga rrethanat e luftës.

Kështu, ndërsa në Kosovë shqiptarët përballeshin me një realitet të ri politik, bashkëkombësit e tyre gjendeshin në skajet e largëta të perandorisë, në një luftë që nuk njihte kufij dhe që kërkonte gjithnjë e më shumë jetë njerëzish.

Galipoli, fusha e përgjakshme e Luftës së Parë Botërore

Në vitin 1915, Galipoli u shndërrua në një nga frontet më të përgjakshme të Luftës së Parë Botërore. Ushtria osmane u përball me forcat britanike dhe franceze, si dhe me trupat australiane e të Zelandës së Re.

Luftimet vazhduan deri në janar të vitit 1916 dhe shkaktuan humbje të mëdha njerëzore.

Në këtë fushatë morën pjesë ushtarë nga shumë vise të Perandorisë Osmane, përfshirë edhe shqiptarë nga Ballkani.

Ata luftuan në kushte të rënda, nën zjarrin e artilerisë dhe në beteja ku humbjet ishin të mëdha.

Për shqiptarët që shërbenin në ushtrinë osmane, Galipoli u bë një tjetër kapitull i dhimbshëm i historisë së tyre ushtarake.

Shumë ushtarë humbën jetën larg familjeve, ndërsa të mbijetuarit u përballën me pasojat e një lufte që ndryshoi hartën politike të botës.

Një tragjedi që nuk duhet harruar

Historia e luftëtarëve shqiptarë në Jemen dhe Galipoli na kthen te një periudhë kur fati i individit shpesh përcaktohej nga luftërat dhe vendimet e perandorive.

Për shumë ushtarë, shërbimi nën flamurin osman nënkuptonte vite larg familjes dhe rrezikun për të mos u kthyer kurrë në vendlindje.

Në të njëjtën kohë, familjet shqiptare në Kosovë përballeshin me pasojat e pushtimit, pasigurinë dhe frikën për të ardhmen.

Këtu qëndron një nga paradokset më të dhimbshme të asaj kohe: atdheu shqiptar po përjetonte pushtimin dhe copëtimin, ndërsa bijtë e tij derdhnin gjakun në fronte të largëta, në shërbim të një perandorie që po shkonte drejt fundit.

Historia e tyre nuk është vetëm histori ushtarake. Është histori e ndarjes nga familja, e largësisë nga atdheu dhe e fatit të njerëzve të zakonshëm, të përfshirë në ngjarje që tejkalonin jetën dhe vullnetin e tyre.

Nga Jemeni në Galipoli, kujtimi i luftëtarëve shqiptarë mbetet pjesë e një të kaluare që meriton të njihet dhe të kujtohet.

Sepse historia e një populli nuk shkruhet vetëm nga ata që mbetën në atdhe, por edhe nga ata që u gjendën larg tij, në luftëra që lanë pas dhimbje, humbje dhe kujtime të pashlyeshme.