Njeriu me dy vendlindje (2)

Ismail Arsllani

Pas një viti e ca pritjeje, i përbetuar për fjalën e dhënë, Ismail Shahini, i zënë me punë në Munih të Gjermanisë, bën përgatitjet për t’u nisur për herë të dytë për në Turqi.

Caku i rrugës është një fshat i largët i anës së Bursës, ku prej 65 vjet e këndej jetonte njëfarë Jusuf Togulçu, i ardhur nga Tetova, në rrethana të çuditshme, në moshën tre vjeç.

Në certifikatën e tij të lindjes shkruan se ka lindur më 1923 në Sazllaxhë Kyjy, edhe pse e vërteta ishte se ai kishte lindur në Tetovë, 3 vjet para kësaj date, më 1920.

Vëllai i tij i vërtetë, Qemal Shahini, i lindur dhjetë vjet më vonë, nga një nënë tjetër. Deri në atë moshë nuk ka ditur asgjë për vëllanë e tij në Turqi. Ndërsa për babanë, Mehmetin, i cili kishte vdekur shumë herët, kur Qemali ishte dy vjeç, as që i kujtohej.

Stuhia e moteve të vështira i kishte shkapërderdhur fëmijët bonjakë, për të mos u parë kurrë.

Pas një viti, vetura e markës “Opel” e Ismailit, grabiste kilometrat e rrugës së gjatë Munih-Bursë.

Me të arritur në fshatin Sazllëxhë të Bursës, te shtëpia e Jusufit, të cilin tashmë nuk e kishte të panjohur, ndiente më shumë siguri se herën e parë.

Mirëpo, në anën tjetër, Jusufit, të vëllanë e Qemalit, as në atë moment, ndonëse kishte kaluar një vit nga takimi i parë me Ismailin, edhe pse ishin shtresuar përshtypjet dhe i kishte përgatitur dokumentet e udhëtimit për në Maqedoni, një “krimb” i dyshimit i kishte hyrë në mendime: kah po shkonte, a thua vërtet kishte vëlla gjaku në Tetovë, apo, ndoshta, do ta humbnin diku në rrugë…?

Nuk ishin gjithaq të sigurt as të bijtë e tij, të cilët, para se të nisej Jusufi, fshehurazi i kishin dhënë disa adresa, për çdo eventualitet.

Përshëndetet Jusufi me njerëzit e shtëpisë, me fshatin e tij, ku kaloi tërë jetën dhe niset në rrugë përplot pyetje pa përgjigje.

Rruga e gjatë dhe e mërzitshme e mundon plakun 68 vjeç.

Buçitja monotone e motorit të makinës herë e vë në gjumë, herë e kridh në mendime.

Peizazhe të shumta kalojnë para syve të tij, të cilat herë-herë “zëvendësohen” me ato të vendlindjes.

Por, cilën në të vërtetë e kishte vendlindje: atë fshat shumë kilometra pas shpine, apo ato horizonte që i kishte përpara…

Një “forcë” e pashmangshme e zhyste Jusufin në mendime, për kohëra të perënduara pesë dekada më parë.

Makina gllabëronte rrugën e asfaltit. Ai ishte mbështetur në dorën e djathtë dhe shikonte në horizonte të largëta.

Në shtratin e vdekjes e “sheh” babanë…

“Dëgjo, biri im, – i thotë – tash kur po shkoj në “botë” tjetër, po të tregoj një fshehtësi, të cilën nuk mund ta marr në varr.

Ti nuk më ke mua baba të vërtetë…sepse unë jam daja yt!?”, i kishte thënë këto fjalë dhe në faqen e tij ishin rrokullisur disa pikë loti.

Njëmijë kambana i tingëllojnë në vesh djaloshit 16 vjeç.

“Si është e mundur të mos jem djali yt!?” – kish krisur në vaj djaloshi.

“Kjo është një e vërtetë e hidhur, Jusuf! – i kishte thënë daja. “Ti ishe shumë i vogël, kur të vdiq nëna, motra ime. Babai yt, Mehmeti, ishte i paskrupull, i vrazhdë. E mundonte vazhdimisht nënën tënde. Shtëpinë e kishit te Pazari i Tëlyenit në Tetovë, në një kasaba të vogël, në Jugosllavi. Prej andej kemi ardhur edhe ne…”

Përnjëherë u kthjell, Jusufi, nga këto mendime të largëta, në këtë rrugë të gjatë për në Maqedoni.

Pasi ndërron disa fjalë me Ismailin, që i grahte veturës, lëshon kryet në mbështetësen e karriges dhe vazhdon të përsias për të kaluarën e tij të zymtë.

Asnjëherë nuk i kishte ardhur kaq mirë, kaq mallëngjyes, meditimi për këtë kohë të hershme të jetës. I kujtoheshin fort mirë fjalët e dajës, i cili 16 vjet luajti rolin e babait:

“Isha mjaft i pasur, – i kishte thënë ai. Kisha shumë tokë në anën e Zherovjanit, 10 kilometra në jug të Tetovës, kisha me qindra dele. Por, isha i vendosur që të shpërngulem në Turqi…Një ditë vere, kur isha bërë gati për rrugë të gjatë, me 600 dele e disa barinj, të gjeta ty, nipi im, duke lozur në pluhur para derës së shtëpisë. Atëbotë, m’u kujtua babai yt, i pamëshirshëm dhe arrogant, ndaj dhe mendova për fatin tënd. Kisha dy vajza, por djalë, jo! Kujt do t’ia leja këtë pasuri? Nuk u hamenda shumë: me batanijen që e pata në dorë, të mbështolla dhe të mora në krah, pa pyetur askënd”.

Edhe tash, si çdo herë, kur i kujtoheshin këto fjalë të “babait”, trishtohej nga ky rrëfim.

Shkëmbeu disa fjalë me bashkudhëtarin pranë timonit, që të mos e zinte gjumi në atë natë të thellë dhe gumëzhitje të mërzitshme të motorit.

Përsëri u kthye t’i kujtojë fjalët që i kishte thënë “babai”, që s’ishte baba i vërtetë.

Ai fliste për ditën e shpërnguljes në Turqi:

“Kaluam rrugë të gjatë e të mundimshme në këmbë, nëpër luginën e Vardarit, deri në Selanik. Pasi s’kishim asnjë dokument për ty, në kufi të fshehëm në një sënduk, të cilin e mbuluam me do plaçka. Për fat, doganierët nuk të vërejtën. Prej Selaniku vazhduam rrugën me anije për në Izmir të Turqisë. Nja gjashtë muaj qëndruam në qytetin Ajdinçin, kurse delet i vendosëm në një livadh të shtetit. Më pastaj gjetëm fshatin Sazllaxhë, ku kushtet për ruajtjen e deleve ishin më të mira. Këtu, pra, biri im, u vendosëm dhe ndërtuam shtëpi”, jehonin ende ashtu qartë fjalët e “babait”, që, në të vërtetë ishte daja i tij.

“Po, vëllai? Pse s’ më ka thënë gjë për vëllanë, Qemalin!?” – zu të belbëzojë në vete Jusufi, i preokupuar me këto mendime.

“Ndoshta s’kishte dëgjuar për lindjen e tij. Kohëra të tjera kanë qenë ato?” – pyeste e përgjigjej vetë.

“E di çka…?” – i drejtohet Ismailit, që ta thyejë monotoninë e rrugës, në atë errësirë të natës.

“Para shumë vitesh, kur kisha mbushur njëzet pranvera, mora rrugë për në Jugosllavi. Ishte kohë lufte. Fashizmi shtrihej në të gjitha anët. Të kam treguar se pas vdekjes së dajës, të cilin derisa ishte gjallë e dija si baba, pasuria e tij u nda me gjyq, kurse mua s’më takoi asgjë.

Lëshova shtëpinë. Mbeta hu, fillikat, i vetëm në këtë botë, pa asnjë metelik në dorë.

M’u kujtuan fjalët e dajës. Mendova: ndoshta gjej dikë nga gjaku im në Tetovë, për të gjallëruar si njeri.

Kur arrita në Stamboll, vazhdon monologun Jusufi, disa “gjyçmenë” nga Jugosllavia ma ndërruan mendjen.

Më thanë: “Është kohë lufte, mos e merr këtë rrugë, mund ta paguash me kokë! U ktheva në fshat dhe aty mbeta deri më sot. Në fillim më ndihmuan shumë disa blegtorë të pasur, më martuan. Punova tërë jetën. E pe edhe vetë: kam dy shtëpi, më se 10 hektarë tokë, 70 dele, traktorë e mekanizim tjetër agroteknik. Jam i kënaqur, vëlla!”, – përmbyll bisedën, Jusufi.

“Me bisedë, shkurtohet edhe rruga!”, – ndërhyn Ismaili.

“Arritëm, jemi në Tetovë!”

Është natë. Hapen dyert e oborrit dhe “Opeli” futet në kopsht. Qemalit i mbërriti vëllai, të cilin do ta shihte për herë të parë në jetë.

“Vëlla, sërish “dolëm” në këtë botë!”, – u hodhën në përqafim Jusufi e Qemali.

Zemra e Ismailit u bë mal. Po të mos ngulte këmbë ai, nuk do të sendërtohej ky takim.

Në faqet e tyre rrodhën lot mallëngjimi e gëzimi, lot vëllezërish të vërtetë.

* * *
Kur biseduam me këta dy vëllezër në shtëpinë e Qemalit, për ta bërë këtë shënim, kushedi se çfarë ndjenjash ishin ato të burrave, që derdhnin lot sa herë që i këmbenin shikimet.

“Nesër duhet të ndahemi, – thotë Jusufi. Shpejt kaluan një muaj e gjysmë. Kam parë e shëtitur shumë. Nuk kam mund të paramendoj se vendlindja ime e parë qenka kaq e bukur, se paska njerëz kaq të ndershëm e mikpritës. Për çdo ditë kam qenë në gosti te miqtë. Për fatin e befasinë time, këtu më dolën farefisi i nënës. Në të gjitha këto ditë, në asnjë moment, nuk jam ndarë nga vëllai im, Qemali”.

“Dëshiroj të kesh shëndet të mirë e të vish sërish!”, – i thotë Qemali.
“Radhën e ke ti!”, – ia kthen Jusufi.

Dy javë më vonë, më 9 mars 1988, në adresë të Qemalit arriti letra e Jusufit, në të cilën falënderohet për mikpritjen e përzemërt që ia kishte bërë në Tetovë dhe i përshëndet të gjithë.

E pret të vëllanë në takimin e dytë, në Turqi.