Sot mbushën 41 vjet kur xhelatët serbë në burgjet e Beogradit e ndan nga jeta veprimtarin Zijah Shemsiu

Shkruan: Izmi Zeka

Figura e Zijah Shemsiut në kontekstin historik të lëvizjes kombëtare shqiptare në Kosovë

Hyrje

Historia moderne e Kosovës, veçanërisht në gjysmën e dytë të shekullit XX karakterizohet nga përpjekje të vazhdueshme për afirmim politik dhe kombëtar të shqiptarëve brenda Federatës Jugosllave.

Në këtë rrjedhë historike, veprimtaria ilegale dhe organizimi politik përbënin forma të domosdoshme të rezistencës.

Në këtë kontekst, figura e Zijah Shemsiut shfaqet si një ndër përfaqësuesit më tipikë të një brezi që e konceptoi lirinë jo si abstraksion, por si proces historik dhe politik të realizueshëm.

Liria nuk ishte diçka abstrakte për Zijahun; ajo përfaqësonte vullnetin konkret të qytetarëve për jetën e tyre dhe, si e tillë, nuk mund të reduktohej në një dimension individual.

Ky konceptim përkon me zhvillimet e mendimit politik shqiptar në Kosovë gjatë viteve ’70, kur u artikulua më qartë ideja e materializimit të një strategjie të organizuar për realizimin e të drejtave politike dhe shtetërore.

Në këtë periudhë, lëvizja ilegale shqiptare në Kosovë po kalonte nga një fazë spontane në një fazë më të strukturuar dhe ideologjikisht të artikuluar.

Në këtë kompleksivitet ngjarjesh, Zijah Shemsiu shfaqet si një figurë me orientim të qartë përparimtar, i cili ndërtoi veprimtarinë e tij mbi bazën e argumentit politik dhe idesë së shtetit.

Formësimi i tij politik lidhet ngushtë me përpjekjet kolektive të kohës, ku vullneti qytetar filloi të strukturohej në forma të organizuara të rezistencës.

Në këtë kuptim, proceset politike nuk ishin të izoluara, por pjesë e një dinamike më të gjerë të shtresimit shoqëror dhe të kristalizimit të konceptit shtetformues.

Qasja e tij reflektohet edhe në deklarimin:

“…I kam provuar të gjitha në jetë dhe askund nuk e kam gjetur veten; vetëm në lëvizje unë jam ai që jam…”

Kjo dëshmi paraqet një tipar karakteristik të veprimtarëve të kësaj periudhe, ku identiteti personal ndërtohej brenda lëvizjes kolektive dhe në funksion të saj.

Në aspekt historik, kjo nënkupton dy elemente thelbësore:

– ngritjen e ndërgjegjes kolektive mbi interesat individuale;

– dhe domosdoshmërinë e organizimit në përmasa kombëtare.

Zhvillimet historike dhe roli i tij në lëvizje

Ngjarjet e vitit 1968 shënuan një kthesë të rëndësishme në historinë politike të Kosovës, duke artikuluar për herë të parë në mënyrë masive kërkesën për barazi dhe avancim institucional.

Këto zhvillime krijuan bazën për demonstratat e vitit 1981, të cilat përbëjnë një nga momentet më kulmore të historisë moderne të Kosovës.

Sipas Hydajet Hysenit, pranvera e vitit 1981 u përjetua nga Zijahu si një moment i shumëpritur i ripërtëritjes së lëvizjes kombëtare dhe i kërkesës për Kosovën Republikë.

Kjo tregon se veprimtaria e tij nuk ishte episodike, por e lidhur organikisht me zhvillimet historike të kohës.

Ngjarjet e marsit 1981, në një plan më të gjerë, duhet parë edhe në kontekstin e lëvizjeve studentore dhe përparimtare në Evropë, të cilat kishin ndikim në formësimin e mendimit politik edhe në Kosovë.

Në këtë kuadër, Zijahu i interpretonte këto zhvillime si shprehje të një vullneti historik për liri, të ndërtuar mbi bashkimin e ideve, ndjenjave dhe besimeve kolektive.

Veprimtaria e tij ilegale karakterizohej nga një angazhim i vazhdueshëm dhe një lëvizshmëri e madhe midis Kosovës dhe vendeve të Evropës Perëndimore, që në atë kohë përbënin hapësira të rëndësishme për organizimin dhe furnizimin e lëvizjes me materiale.

Sami Kurteshi e përshkruan atë si një figurë të heshtur në paraqitje, por me energji të brendshme të jashtëzakonshme, duke reflektuar tipologjinë e veprimtarit ilegal të kohës.

Në planin konceptual, veprimtaria e Zijahut përmbledh tri shtylla themelore:

– lirinë qytetare si të drejtë kolektive;

– evolucionin politik si proces historik;

– dhe shtetformimin si qëllim strategjik.

Këto elemente e vendosin atë në të njëjtën linjë historike me figura të mëhershme të lëvizjes kombëtare shqiptare, si Hasan Prishtina, i cili gjithashtu braktisi jetën komode për t’iu përkushtuar çështjes kombëtare.

Arrestimi dhe qëndresa

Intensifikimi i veprimtarisë ilegale në fillim të viteve ’80 çoi në reagimin e aparatit shtetëror jugosllav.

Në këtë kontekst, në tetor të vitit 1983, Zijah Shemsiu arrestohet në afërsi të Beogradit.

Procesi gjyqësor kundër tij dhe bashkëveprimtarëve u shndërrua në një platformë politike, ku ai artikuloi hapur kërkesat për shtetësi dhe denoncoi politikën represive ndaj shqiptarëve.

Qëndrimi i tij gjatë hetimeve dhe torturave, të dokumentuara edhe nga organizata ndërkombëtare si Amnesty International, dëshmon për një qëndrueshmëri të rrallë.

Dënimet ishin drakonike:

– Zijah Shemsiu (1950), – 13 vjet burg

– Sami Kurteshi (1960), – 9 vjet burg

– Fetah Shemsiu (1958), – 5 vjet burg

– Hasan Shemsiu (1958),  – 4 vjet burg

– Shaban Shemsiu (1947), – 4 vjet burg

– Taip Zeka (1944), – 5 vjet burg

Deklarata e tij: “Armën e kam mbajtur për vetëmbrojtje”, duhet kuptuar në kontekstin e një kohe kur veprimtaria politike kriminalizohej dhe mbijetesa fizike e veprimtarëve ishte e rrezikuar.

Vdekja dhe jehona historike

Më 3 maj 1985, Zijah Shemsiu ndërron jetë në burgun qendror të Beogradit, në rrethana që mbeten të pasqaruara.

Vdekja e tij u interpretua gjerësisht si pasojë e dhunës institucionale.

Shtypi ilegal shqiptar dhe ai ndërkombëtar e pasqyruan këtë ngjarje si dëshmi të represionit sistematik ndaj lëvizjes shqiptare në Kosovë.

Kjo e vendos figurën e tij në kategorinë e atyre veprimtarëve që sakrificën personale e shndërruan në simbol kolektiv.

Përfundim

Në një vështrim historik, Zijah Shemsiu përfaqëson një hallkë të rëndësishme në zinxhirin e lëvizjes kombëtare shqiptare në Kosovë.

Veprimtaria e tij dëshmon për kalimin nga një rezistencë  të strukturuar në një organizim më të vetëdijshëm politik dhe strategjik.

Figura e tij duhet parë jo vetëm si individ, por si produkt i një kohe dhe si bartës i një ndërgjegjeje kolektive që synonte shtetformimin.

Në këtë kuptim, ai mbetet pjesë e pandashme e historisë së përpjekjeve për liri dhe shtetësi, duke reflektuar qartë se këto procese janë rezultat i një angazhimi të gjatë, të organizuar dhe shpeshherë të sakrificës së skajshme.