Kur u hapën shkollat shqipe në Kosovë – misioni arsimor i Ernest Koliqit

Shkruan: Sabedin Sherifi

Prishtinë, 1941. Në një Kosovë të dalë nga një periudhë e gjatë ku arsimi në gjuhën shqipe ishte i kufizuar, pranvera dhe vjeshta e vitit 1941 sollën një ndryshim që do të mbetej gjatë në kujtesën arsimore shqiptare.

Nga Shqipëria u nisën mësues drejt Kosovës.

Pas këtij misioni qëndronte Ministria e Arsimit e drejtuar nga Ernest Koliqi.

Nuk ishte thjesht hapja e disa klasave të reja. Synimi ishte ngritja e një rrjeti shkollash shqipe, sigurimi i mësuesve dhe vendosja e gjuhës shqipe në bankat e nxënësve në qytete e fshatra.

Koliqi organizoi dërgimin e qindra mësuesve nga Shqipëria.

Ata u shpërndanë në Kosovë dhe në treva të tjera shqiptare, shpesh duke shkuar në vende ku mungonin institucionet dhe ku kushtet e punës ishin të vështira.

Me ta udhëtuan edhe libra, tekste shkollore dhe një përvojë e re pedagogjike.

Në vitin shkollor 1941–1942, rrjeti i arsimit shqip u zgjerua ndjeshëm.

U hapën shkolla fillore, ndërsa në qendrat më të mëdha nisën të zhvillohen edhe shkolla të mesme.

Në Prishtinë u hap Shkolla Normale, e cila kishte një rëndësi të veçantë sepse synonte përgatitjen e mësuesve për shkollat shqipe.

Por historia nuk shkruhet vetëm me emrat e ministrave dhe shifrat e statistikave.

Një prej tyre është fotografia e nxënësve të Shkollës Fillore “Lirija” në Reçan, e vitit shkollor 1942–1943.

Në qendër qëndron mësuesi, ndërsa pas tij dhjetëra fëmijë me kapela të bardha.

Përpara tyre është vendosur tabela e drurit: “SHKOLLA FILLORE ‘LIRIJA’ – REÇAN – VJETI 1942–1943.”

Është një fotografi e thjeshtë, por pas saj fshihet një histori e madhe.

Ajo dëshmon se shkolla shqipe nuk mbeti vetëm në qytete. Ajo shkoi edhe në fshatra, aty ku fëmijët shqiptarë filluan të mësonin shkrim e këndim në gjuhën e tyre.

Mësuesit e ardhur nga Shqipëria u bënë pjesë e jetës së këtyre vendbanimeve.

Për shumë familje, mësuesi nuk ishte vetëm njeriu që mësonte alfabetin dhe matematikën.

Ai ishte bartësi i librit, i gjuhës dhe i një kulture që tashmë po hynte në mënyrë të organizuar në jetën e përditshme.

Kjo periudhë duhet parë edhe në kontekstin e Luftës së Dytë Botërore dhe administrimeve politike e ushtarake të kohës.

Hapja e shkollave ndodhi brenda një realiteti të ndërlikuar politik, ndaj historia e saj nuk mund të shkëputet nga rrethanat e viteve 1941–1944.

Megjithatë, një fakt mbetet i dokumentuar: në ato vite u krijua një rrjet i gjerë i arsimit në gjuhën shqipe në Kosovë dhe në treva të tjera shqiptare, u dërguan mësues dhe u ngritën institucione që lanë gjurmë në historinë e arsimit.

Dhe sot, kur shohim fotografitë e atyre klasave, nuk shohim vetëm nxënës të vitit 1942.

Shohim një brez që hyri në shkollë me gjuhën e vet dhe një faqe të historisë që u shkrua me shkumës mbi dërrasën e zezë.