Arsimi shqip në Gjilan në kohën e Mbretërisë Shqiptare

Shkruan Ismajl Veliu

Kjo fotografi e rrallë nga Gjilan pasqyron një periudhë shumë të rëndësishme historike për qytetin dhe gjithë Kosovën.

Në foto shihen nxënësit e një shkolle të Gjilanit gjatë kohës së Luftës së Dytë Botërore, ndërsa në pjesën e pasme të fotografisë vërehet mbishkrimi “Mbretëria Shqiptare”, një dëshmi autentike e kohës kur Gjilani ndodhej nën administrimin shqiptar në vitet 1941–1944.

Kjo fotografi nuk paraqet vetëm një kujtim të thjeshtë shkollor, por një dokument me vlerë të madhe historike, arsimore dhe kombëtare.

Ajo dëshmon periudhën kur në Gjilan filloi organizimi i arsimit në gjuhën shqipe dhe kur shumë të rinj për herë të parë patën mundësinë të mësojnë e të edukohen në gjuhën amtare.

Për popullsinë shqiptare të asaj kohe, shkolla ishte jo vetëm vend i dijes, por edhe simbol i identitetit dhe ruajtjes së kulturës kombëtare.

Në fytyrat e këtyre nxënësve shihet pafajësia e rinisë, krenaria dhe shpresa për një të ardhme më të mirë.

Veshjet, qëndrimi dhe mënyra e fotografimit pasqyrojnë frymën e kohës dhe jetën qytetare të Gjilan në vitet e ’40-ta.

Këta nxënës, pa e ditur ndoshta, po bëheshin pjesë e historisë së qytetit dhe brezit që do të përjetonte ndryshime të mëdha politike e shoqërore.

Në atë periudhë, Gjilani ishte një qendër me rëndësi për Anamoravën, me zhvillim të tregtisë, zejtarëve dhe jetës arsimore.

Hapja e shkollave shqipe ndikoi drejtpërdrejt në ngritjen kulturore të popullatës dhe krijimin e një brezi të ri intelektualësh e mësuesish që më vonë do të kontribuonin në ruajtjen e identitetit shqiptar në Kosovë.

Fotografi të tilla sot kanë vlerë të jashtëzakonshme sepse ruajnë kujtesën kolektive të qytetit.

Ato na rikthejnë në një kohë tjetër, duke na treguar jo vetëm pamjen e njerëzve dhe shkollave të dikurshme, por edhe atmosferën, emocionet dhe historinë që mbartnin ato vite.

Një fotografi që ruan jo vetëm portretet e nxënësve, por edhe shpirtin e një epoke të tërë të Gjilan.