Më pak dritë dhe ndryshimi i rutinës, pse vjeshta mund të ndikojë në humor dhe ankth

Ardhja e vjeshtës për disa njerëz shoqërohet me temperatura më të këndshme dhe rikthim në rutinën e përditshme, ndërsa për të tjerë mund të sjellë lodhje, tension dhe rënie të humorit.

Shprehja “ankthi i vjeshtës” përdoret për të përshkruar shqetësime që shfaqen ose shtohen pas përfundimit të verës, por nuk është diagnozë zyrtare mjekësore. Kjo gjendje duhet dalluar nga çrregullimi afektiv sezonal, një formë depresioni që lidhet me ndryshimet sezonale.

Me shkurtimin e ditëve, njerëzit ekspozohen ndaj më pak drite natyrore, ndryshojnë rutinën dhe kalojnë më shumë kohë brenda. Këto ndryshime mund të ndikojnë në gjumë, energji dhe humor, veçanërisht te personat që janë më të ndjeshëm ndaj ndryshimeve sezonale.

Instituti Kombëtar i Shëndetit Mendor në SHBA thekson se ndryshimet në sasinë e dritës së ditës mund të ndikojnë në sistemet që lidhen me serotoninën, melatoninën dhe ritmin cirkadian.

Vjeshta mund të sjellë gjithashtu rikthimin në një ritëm më intensiv në punë, shkollë apo universitet. Për disa persona, afrimi i dimrit dhe festave mund të krijojë ndjenjë presioni, ndërsa kujtimet për gjërat që nuk janë realizuar gjatë verës mund të shtojnë zhgënjimin ose shqetësimin.

Ndërkohë, çrregullimi afektiv sezonal nuk është i njëjtë me një rënie të zakonshme të humorit. Në variantin dimëror, simptomat zakonisht shfaqen në fund të vjeshtës ose gjatë dimrit dhe mund të përfshijnë humor të trishtuar, mungesë energjie, vështirësi në përqendrim, rritje të oreksit, nevojë më të madhe për gjumë dhe tërheqje nga aktivitetet shoqërore.

Një tregues i rëndësishëm është përsëritja e këtyre simptomave në të njëjtën periudhë të vitit. Nëse ato zgjasin të paktën dy javë dhe ndikojnë në punë, marrëdhënie apo jetën e përditshme, rekomandohet vlerësimi nga një profesionist i shëndetit mendor.

Për të përballuar ndryshimet sezonale, mund të ndihmojë qëndrimi jashtë gjatë ditës, veçanërisht në mëngjes, aktiviteti fizik dhe mbajtja e një orari të rregullt të gjumit.

Gjithashtu, një rutinë e qëndrueshme, kufizimi i kafeinës në mbrëmje dhe shmangia e ekraneve para gjumit mund të ndihmojnë në përmirësimin e gjumit dhe energjisë.

Studimet mbi çrregullimin afektiv sezonal kanë treguar se terapi të ndryshme, përfshirë terapinë kognitive-bihejviorale dhe terapinë me dritë, mund të ndihmojnë në menaxhimin e simptomave. Megjithatë, këto rezultate u referohen personave me diagnozë të çrregullimit afektiv sezonal dhe nuk nënkuptojnë se çdo ndryshim i humorit gjatë vjeshtës kërkon trajtim.

Në rast se humori përkeqësohet ndjeshëm, humbet interesimi për aktivitetet e zakonshme ose simptomat zgjasin për javë, është e rëndësishme të kërkohet ndihmë profesionale.